Ai2'den AstaBrief: bilimsel sorulara kaynaklı rapor yazan açık model
Ai2, bir araştırma sorusunu ve bulunan makale bölümlerini alıp kaynak gösterimli rapor yazan 8 milyar parametreli AstaBrief 8B'yi Apache 2.0 lisansıyla yayımladı. Qwen3-8B üzerine kurulan model, Asta platformundaki yeni hızlı modu çalıştırıyor ve yerelde de çalıştırılabiliyor.
Yapay zeka araştırma enstitüsü Ai2 (Allen Institute for AI), 2 Ekim 2026'da AstaBrief 8B'yi yayımladı. 8 milyar parametreli model, bir araştırma sorusunu ve bu soru için bulunmuş bilimsel makale bölümlerini alıp kaynak gösterimli bir rapor yazıyor. Model Apache 2.0 lisansıyla herkese açık. Eğitilmiş model dosyaları indirilebiliyor, yani AstaBrief'i yerelde, kendi makinenizde çalıştırabiliyorsunuz.
AstaBrief ve Asta
AstaBrief, Ai2'nin bilimsel çalışmalar için geliştirdiği ajan platformu Asta'nın parçası. Ai2'nin Hugging Face'teki blog yazısındaki bilgilere göre model, Asta'daki yeni hızlı modu (Fast mode) çalıştırıyor ve mevcut düşünme moduyla (Thinking mode) birlikte asta.allen.ai adresinde denenebiliyor. Ai2 bu raporları daha önce Claude ile çalışan çok adımlı bir hatla üretiyordu: bulunan kaynaklar önce özetleniyor ve gruplanıyor, rapor sonra bölüm bölüm yazılıyordu. AstaBrief ise raporu tek geçişte baştan sona yazıyor ve pahalı özetleme ile gruplama adımlarını atlıyor. Ai2'ye göre böylece rapor üretim süresi büyük ölçüde kısalıyor, kalite de eski hatla yarışabilecek seviyede kalıyor.
Ai2, modeli geliştirme nedenini bilim insanlarının dil modellerinden genel amaçlı sohbet botlarının kullanıcılarından farklı şeyler beklemesiyle açıklıyor. Kaynak arama ayrı bir sistemde yapılıyor; AstaBrief bulunan metin parçalarından raporu yazıp her iddiayı ilgili kaynağa bağlıyor.
Nasıl eğitildi
Model, Alibaba'nın açık modeli Qwen3-8B üzerine kuruldu. Ai2, gerçek kullanıcıların sorduğu bilimsel sorulardan kalite ve gizlilik süzgecinden geçirilmiş örneklerle denetimli ince ayar (SFT), ardından tercih çiftleriyle doğrudan tercih optimizasyonu (DPO) yaptı. Eğitim verisindeki raporlar, aralarında Claude ve OpenAI modellerinin de bulunduğu farklı dil modelleriyle üretildi. Ai2, zayıf eğitim örneklerini ayıklamak için istatistiksel süzgeçler kullandığını ve metnin ne kadar sık kaynağa dayandığını gösteren kaynak gösterme yoğunluğunu önemli bir işaret olarak gördüğünü söylüyor. Model kartına göre eğitimde en fazla 16 bin kelime parçalık (token) metin uzunluğu kullanıldı ve model yalnızca İngilizce çalışıyor.
Ai2, modelin yanında eğitim veri setlerini ve ara sürümü de Hugging Face'teki AstaBrief koleksiyonunda paylaştı. GitHub'da PDF dosyalarından yerelde rapor üretmeyi gösteren örnek bir iş akışı da bulunuyor. Model vLLM ve Transformers ile çalıştırılabiliyor; Hugging Face'te topluluğun hazırladığı küçültülmüş (quantized) sürümler de yer alıyor.
Ai2, eğitim verisini üreten ticari modellerin o dönemin en iyileri olduğunu ve değerlendirmenin bugünün en güçlü modelleriyle yeniden yapılmadığını belirtiyor. Enstitüye göre model kaynak gösterse de kaynaktaki iddiayı zaman zaman olduğundan daha geniş aktarabiliyor; insan değerlendirmesi de az sayıda soruyla sınırlı kaldı. Model kartına göre AstaBrief, önerilen istem biçiminden farklı kullanıldığında tutarsız davranabiliyor ve araştırma ile eğitim amaçlı kullanım için sunuluyor. Üretilen raporlardaki kaynakları kontrol ederek kullanmak iyi olur. Sonuçları farklı açılardan görmek için bağımsız araştırmacıların değerlendirmelerini takip etmekte fayda var.
Kaynaklar: Ai2: AstaBrief blog yazısı, Hugging Face: AstaBrief_8B model kartı, Ai2: Asta, GitHub: yerel rapor iş akışı.
