> ## Content Index
> Fetch the complete content index at: https://globalfeed.ai/llms.txt
> Use this file to discover other available public pages before exploring further.

# Fermat'nın Son Teoremi'nin ilk makinece doğrulanan kanıtı 11 günde çıktı: 13 milyon satır, 30 bin teorem
- URL: https://globalfeed.ai/fermatnin-son-teoreminin-ilk-makinece-dogrulanan-kaniti-11-gunde-cikti-13-milyon-satir-30-bin-teorem/
- Published: 2026-09-04T19:41:42.000Z
- Updated: 2026-09-04T19:41:42.000Z
- Description: Anthropic, Claude'un Fermat'nın Son Teoremi'ni Lean'de uçtan uca formalize ettiğini duyurdu. Kanıt bugüne kadar yazılmış en büyük Lean kanıtı; yolda daha önce hiç formalize edilmemiş alanlarda 29 binden fazla teorem de kanıtlandı.
- Author: GlobalFeed Editor
- Tags: Anthropic, Claude, Lean, matematik, Fermat, formalizasyon, x-AnthropicAI, x-claudeai, x-XenaProject, dil-tr, elle, video

Anthropic, yapay zeka modeli Claude'un **Fermat'nın Son Teoremi'nin** ilk uçtan uca, bilgisayarca doğrulanabilir kanıtını **Lean** dilinde ürettiğini [4 Eylül tarihli araştırma yazısında](https://www.anthropic.com/research/formalizing-fermats-last-theorem?ref=globalfeed.ai) duyurdu. Kanıt, Andrew Wiles'ın 1995'te yayımladığı ispatın sadeleştirilmiş bir sürümünü izliyor.

Teorem 17\. yüzyılda ortaya atılmış, ilk kez **350 yıldan uzun bir süre sonra**, 1995'te Wiles tarafından kanıtlanmıştı. Formalizasyon ise ayrı bir iş: matematiksel akıl yürütmeyi, Lean gibi bilgisayarlı kanıt yardımcılarının satır satır denetleyebileceği bir biçime çevirmek demek.

## Rakamlar

- **13 milyon satır** Lean kodu
- **30.300 teorem** kanıtlandı; bunların **29.500'ü** nihai kanıtta kullanıldı
- **11 gün** sürdü
- Yaklaşık **6 milyar çıktı token'ı** harcandı

Kullanılan model, Anthropic'in tanımıyla "Claude Fable 5.1 ile kabaca kıyaslanabilir, genel amaçlı bir iç araştırma modeli". Kanıtın tamamı [GitHub'da açık](https://github.com/anthropics/fermats-last-theorem?ref=globalfeed.ai).

## İnsanın payı

Projeyi **Tianyi Peng** başlattı; Anthropic araştırmacısı olan Peng'in Columbia Üniversitesi'ndeki grubu yapay zeka destekli formalizasyon araçları geliştiriyor. Anthropic'e göre "insanlardan gelen matematiksel girdi, Tianyi'den gelen ara sıra yüksek düzeyli yönlendirmelerle sınırlı kaldı".

Tamamlanan kanıtı **Kevin Buzzard** inceledi. Imperial College London'daki Buzzard'ın topluluğu 2024'ten beri bu teoremin formalizasyonu üzerinde çalışıyordu. Çalışma ayrıca Peng ve Columbia'daki iş arkadaşlarının tasarladığı **Prove2Me** adlı açık işbirliği platformundan yararlandı.

Anthropic duyuruda çalışmanın "üç yüzyıllık matematikçilerin emeği ile Lean ve Mathlib'e katkı veren yüzlerce kişinin çabası üzerine" inşa edildiğini vurguluyor.

## Şirketin kendi koyduğu çekince

Anthropic bir sınırı açıkça yazıyor: Claude'un ürettiği kanıt **Mathlib'in beş katından büyük** ve "muhtemelen olması gerekenden çok daha uzun". Yani ortaya çıkan şey en zarif kanıt değil; makinenin doğrulayabildiği, eksiksiz ve çalışan bir kanıt.

## Neden önemli

Büyük bir matematiksel kanıtın doğruluğunu denetlemek yıllar alabiliyor. Formalizasyon bu yükü bilgisayara devrediyor: kanıt bir kez Lean'e çevrildiğinde doğruluğu makine tarafından denetlenebiliyor. Anthropic bunu, "tarihte hiç olmadığı kadar çok kanıtın üretildiği bir çağda matematik hakemliğinin yükünü azaltmaya" yarayacak bir adım olarak sunuyor.

Yolda kanıtlanan 29 binden fazla teoremin, matematiğin daha önce hiç formalize edilmemiş alanlarında yer alması da ayrı bir kazanım; bu teoremler bundan sonraki formalizasyon çalışmalarının zemini oluyor.